TÌNH CẢM ĐẦU ĐỜI Ở HỌC SINH TRUNG HỌC

Tóm tắt

Bài nghiên cứu lý luận này phân tích các yếu tố tâm lý – xã hội định hình cách học sinh trung học (trọng tâm là lứa tuổi 15–18) nhận thức, trải nghiệm và ứng xử trong mối quan hệ tình cảm đầu đời. Khung lý thuyết chính là thuyết Gắn bó (Bowlby, 1969; Hazan & Shaver, 1987), được bổ trợ bằng thuyết Sociometer và khái niệm giá trị bản thân có điều kiện (Leary & Baumeister, 2000; Crocker & Wolfe, 2001), mô hình hệ sinh thái phát triển (Bronfenbrenner, 1979) và khung chuyển hóa quan hệ trong môi trường mạng xã hội (Nesi, Choukas-Bradley & Prinstein, 2018). Trên cơ sở tổng quan tài liệu có chọn lọc, bài phân tích hiện tượng theo mô hình sáu tầng của VPRC: hành vi, nhận thức, cảm xúc, động cơ và nhu cầu, bản sắc cá nhân và hệ giá trị, bối cảnh xã hội và văn hóa. Phân tích cho thấy bốn thành tố – mô hình gắn bó được nội tâm hóa từ gia đình, lòng tự trọng và mức độ điều kiện hóa giá trị bản thân vào việc “được yêu”, năng lực giao tiếp cảm xúc còn đang hình thành, và hệ chuẩn mực do nhóm bạn cùng mạng xã hội kiến tạo – tương tác với nhau qua ba con đường: con đường gắn bó, con đường giá trị bản thân và con đường chuẩn mực xã hội. Từ đó, bài đề xuất chuyển trọng tâm của người lớn và nhà trường từ tranh luận “cấm hay cho phép yêu” sang bồi đắp năng lực quan hệ, kèm các hàm ý cụ thể cho học sinh, nhà trường, gia đình và hoạt động của VPRC.